در طول چند سال گذشته، زنان میانجی به طور فزایندهای در نوار غزه ظهور کردهاند. برخی از این زنان، این حرفه را از پدران و پدر بزرگان خود به ارث بردهاند، در حالیکه برخی دیگر از آنان دارای خرد ذاتی و حس رهبری هستند که آنها را مناسب این مسئولیت کرده است. این زنان پس از آموزش دیدن، به کمیتههای میانجیگری غزه میپیوندند، جایی که شهروندان مسائل خود را به جای قوه قضائیه و پلیس به آنجا میبرند. در این کمیتهها اغلب از زنان میانجی خواسته میشود تا برای حل مشکلات درون خانوادهگی، همچون حل اختلافات بین زن و شوهر، مداخله و اقدام کنند.
مایتر عبدل منعم ال تهراوی، رئیس پروژه آموزش میانجیهای غزه در "مرکز فلسطین برای حل منازعه و دمکراسی" به المانیتور میگوید: «این مرکز جلسات آموزش حقوقی برگزار میکند. میانجیها به شیوهای دوستانه در بسیاری از مسائل مربوط به زنان مداخله میکنند و میکوشند این مشکلات را پیش از ارجاع دادن آنها به قانون حل کنند. این مسائل، امور مرتبط با اقامت، ارث، امور اقتصادی و خشونتهای فیزیکی اعمال شده علیه زنان در غزه را شامل میشود.»
تهراوی اضافه میکند: «ما یک کمیته اجتماعی برای میانجیها در مرکز تشکیل دادهایم که زنان میتوانند برای طیف مختلفی از مشکلات خود به آن متوسل شوند. میانجیها جهت حل مشکلات زنان پیش از ارجاع به دادگاه، با کمترین هزینه ممکن و حتی گاهی اوقات به صورت مجانی، آنان را به وکلای زن مرکز ارجاع میدهند، زیرا بسیاری از زنان قادر نیستند این مسائل را شخصأ حل کنند.»
فاطن حرب، زن ٤١ ساله، یکی از برجستهترین زنان میانجی در غزه است که با مسائل زنان سر و کار دارد. او درباره تجربهاش به المانیتور میگوید: «من به منظور توسعه دانش خود در زمینه اصلاحات قانونی و اجتماعی به همراه تعداد دیگری از زنان در جلسات گستردهای با انجمن حقوق زنان شرکت کردم.»
حرب میگوید: « با توجه به افزایش مشکلات زنان، به ویژه پس از جنگ اخیر با اسرائیل، نیاز به اصلاحات اجتماعی فعال در جامعه فلسطینی در غزه بسیار حیاتی شده است. تعداد زنان بیوه پس از جنگ، نرخ طلاق و مشکلات زناشویی در نتیجه شرایط دشوار اقتصادی و اختلاف بر سر حق حضانت کودکان افزایش یافته است.»
حرب اضافه میکند: «زنانی که کتک خورده و به حاشیه رانده شدهاند اکنون قدرت افشای تمام جزئیات مشکلات خود به میانجیهای زن را دارند. بنابراین، در حال حاضر حقوق آنها در نظر گرفته شده و مشکلاتشان منتقل میشود و این برخلاف روندی است که پیش از این انجام شده است، وقتی مردان قدرت این را داشتند که به مردان دیگر در کمیتههای اصلاحات درخواست تجدید نظر بدهند و آنها را متقاعد کنند تا از زاویه دلخواه ایشان به موضوع بنگرند.»
در جامعه فلسطین، زنان اغلب ترجیح میدهند درباره خودشان و مشکلاتشان نزد پلیس یا مردان میانجی صحبتی نکنند. در چنین وضعیتی، یک مرد معمولا از طرف زن صحبت میکند. ریما، زن ٤١ ساله که حاضر به افشای نام کاملش نشد، نزد زنان میانجی آمده بود تا راه حلی برای دخترش بیابد که شوهرش نه حاضر بود به او خرجی بدهد و نه راضی میشد طلاقش بدهد.
ریما به المانیتور میگوید: «من به دیدن یکی از بزرگان کمیته جنبش جهاد اسلامی رفتم تا مشکلم را حل کنم و البته او من را میشناخت و به من باور داشت. او به من گفت، به خانهات برگرد و پسرت و یا همسرت را برای صحبت کردن درباره مشکل در مقابل دیگر اعضای کمیته بفرست زیرا شما به هر حال یک زن هستید.»
ریما میگوید به عضو کمیته گفته است: «هیچ کسی قادر نیست مشکل من را به این خوبی که من برای بقیه اعضای کمیته توضیح دادم، تشریح کند، اما او پاسخ داد مردی باید اینجا بیایید و صحبت کند. همسر من بیمار است و پسر من خیلی جوان است و از تمام جزئیات موضوع آگاه نیست. به همین خاطر من به میانجی زن متوسل شدهام.»
زنان از ذکر بسیاری از مشکلات نزد دادگاه یا پلیس خجالت میکشند. مری، نام مستعار یک زن ٢٧ ساله، توسط همسرش مورد آزار جنسی قرار گرفته است. او قادر نبود به دادگاه برود و از شوهرش شکایت کند، بنابراین به میانجیهای زن مراجعه کرد تا مشکلش را حل کنند.
حرب میگوید: «یکی از سختترین مسائل حقوقی که زنان در نوار غزه با آن مواجه هستند، موضوع ارث است. به همین دلیل انجمن حقوق زنان فلسطین روی آموزش زنان میانجی کار میکند تا آنها را قادر سازد از منظر حقوقی به مسائل مربوط به ارث رسیدگی کنند.» او اشاره میکند که علیرغم اینکه قوانین اسلامی حقوق زنان را در زمینه ارث تضمین میکند، جامعه مردسالار از دادن سهم ارث به زنان امتناع میکند. برخی اوقات در یک خانواده برادران از ارث بهره کامل میبرند، در حالیکه خواهران آنها از این ارث به کلی محروم میشوند. این مشکلی است که ما تلاش میکنیم آن را حل کنیم.»
زنان میانجی لینکی بین زنانی که شکایت کردهاند و اداره پلیس برقرار میسازند. میانجی شهر غزه، امام ماجد حسونا، ٥١ ساله، به المانیتور میگوید: «مدیریت عالی پلیس، حل مشکلات و شکایات مرتبط با اختلافات زناشویی و خانوادهگی را که به پلیس سپرده شده به من واگذار کرده است. برخی از مسائل که به میانجی گران ارائه میشود میتوانند چالش برانگیز و از لحاظ قانونی پیچیده باشند ، بنابراین ما آنها را برای پیدا کردن یک راه حل مناسب به وکلای زن فعال در مرکز ارجاع میدهیم.»
بنا به گفته زنان میانجی، آنها اغلب با مشکلاتی در محل کار مواجه هستند، زیرا برخی از مردان میانجی نمیتوانند حضور رقبا یا همکاران زن را قبول کنند. حرب میگوید که او در آغاز کار به خاطر ظاهر فیزیکی خود با مشکلات زیادی مواجه شده است: «من هرگز احساس نمیکردم که زیبایی من بتواند به مانعی بر سر راهم بدل شود. اما درک جامعهای که در آن مردان صاحب قدرت هستند از زنان، موجودات ضعیفی است که از حقوق خود آگاه نیستند. جامعه نمیخواهد زنان قدرتمند شوند و زنان قوی را پس میزند.»
بنا بر اعلام دولت محلی، ٧٧٧ مرد به عنوان میانجی در نوار غزه مشغول به کار هستند و تخصص آنها در اصلاح یا کمکهای دولتی هستند. اما، مرکز فلسطین برای حل منازعه و دمکراسی از سال ٢٠١٠ تنها ٨٠ زن میانجی را آموزش داده است.
حرب معتقد است که ارزشهای جوامع عرب در تضاد با مبانی حقوق اسلامی است. او میگوید: «اسلام دینی انعطاف پذیر است و پیامبر به همسران خود همچون خدیجه اجازه داده بود تا فعالیت تجاری داشته باشند. او همچنین برای چندین مساله متفاوت از همسرانش نظر و مشورت خواسته بود، برای نمونه میتوان به نظرخواهی پیامبر از ام سلما اشاره کرد. با این حال، جامعه ما از یک جامعه دینی بسیار دور است. این جامعه زنان را درجه دوم میبیند و حضور ما را در موقعیتهای رهبری نمیپذیرد و رد میکند.»
با وجود این جهش قابل توجه برای زنان در حوزه اصلاحات اجتماعی در غزه، زنان هنوز هیچ حمایت دولتی و قانونی برای داشتن یک سرپناه امن ندارند که در هنگام گریز از خشونت به آن پناه ببرند.